COP31 Çöktü: Fosil Yakıt Çıkmazı Zirveyi Anlaşmasız Bıraktı
Hikâyeler · Dünya

COP31 Çöktü: Fosil Yakıt Çıkmazı Zirveyi Anlaşmasız Bıraktı

The Curtain Editorial · 2026-11-22 · 5 dk okuma

Antalya'daki COP31 iklim zirvesi, pazar günü anlaşmasız çöktü. Yaklaşık 200 ülkenin hükümeti, iki haftaya damgasını vuran tek soruda uzlaşamadı: son anlaşma, küresel ısınmaya yol açan fosil yakıtları adıyla anmalı mıydı? Birleşmiş Milletler iklim konferansı, 2009 Kopenhag'dan bu yana ilk kez kabul edilmiş bir anlaşma olmadan sona erdi — zirve tarihinde Lahey 2000'den sonra yalnızca üçüncü kez böyle bir başarısızlık yaşanıyor. Cuma günü bitmesi gerekirken 44 saati aşan uzatmayla, tarihin en uzun COP'u oldu.

Son, Antalya Expo Centre'daki kaotik kapanış genel kurulunda geldi. Pazar sabahı delegelerin önüne konan "Antalya Paktı" taslağının son hâlinde kömür, petrol ya da gaza hiç değinilmiyordu. Avrupa Birliği, İngiltere, Panama, Marshall Adaları, Norveç, Vanuatu ve Belize metni resmen reddetti. AB heyeti salondan çıkıp gitti, fosil yakıtlardan uzaklaşılmasını savunan diğer ülkeler de peşinden geldi. Türkiye Çevre Bakanı ve zirve başkanı Murat Kurum, anlaşmanın başarısız olduğunu kabul etti. "Bu metin üzerinde anlaşma olmadığını anlıyorum. Bu nedenle bu kararlar kabul edilmemiştir," dedi ve yeni bir metin olmayacağını ekledi. "Bundan sonra yeni bir metin olmayacak. Uzlaşmanın olmadığı bir ortamda yeni bir metin üzerinde çalışmayacağız."

Ölen taslak, her biri bir öncekinden daha zayıf dört sürümden geçmişti. Pazartesi günü yayımlanan ilk taslak, "enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan derhal uzaklaşılması" çağrısı yapıyor ve 100'den fazla ülkenin desteğini alıyordu. Suudi Arabistan ve diğer büyük petrol ve gaz üreticilerinin itirazlarının ardından sonraki taslaklardan her atıf çıkarıldı. Son metin, ülkelerin fosil yakıtlardan uzaklaşmayı taahhüt ettiği 2023 Dubai anlaşmasını yalnızca "hatırlatıyor", taahhüdün kendisini tekrarlamıyordu. Fosil yakıt endüstrisinin savunduğu karbon yakalama teknolojisinin yaygınlaştırılması çağrısını korudu ve elektriğin toplam enerji tüketimindeki payının 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarılması hedefini koydu. Uyum finansmanının 2035'e kadar en az üç katına çıkarılmasını vaat etti ama ne bir başlangıç noktası ne de bir rakam verdi — gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğine uyumu için önerilen yıllık 120 milyar dolarlık hedef de metinden çıkarıldı.

Reddeden hükümetler için mesele tam da bu eksiklikti. Dönem başkanlığını yürüten İrlanda'nın iklim bakanı Darragh O'Brien, AB adına konuşarak, "Fosil yakıtlara hiç değinmeyen bir kapsayıcı kararı onaylamayacağız; fosil yakıtlar iklim değişikliğinin ana itici gücüdür," dedi. Taslağın petrol devletleri tarafından "ele geçirildiğini" söyleyen O'Brien, AB'nin "fosil yakıtları aklayan bir COP'u kabul etmeyeceğini" belirtti. İngiltere Enerji Bakanı Miatta Fahnbulleh başarısızlığı "son derece hayal kırıklığı" olarak nitelendirdi; İngiltere müzakerecisi Kate Hughes ise metnin "bilimde bizi geriye götürdüğünü" ve "cesur kolektif hedef sunması gerekirken en düşük ortak payda" olduğunu söyledi. Cuma günü, küresel petrol üretimine üst sınır da içeren sekiz talebi karşılanmazsa her anlaşmayı engelleyeceğini duyuran Panama da metne resmen itiraz etti.

Birleşmiş Milletler'den tepkiler sertti. Genel Sekreter António Guterres, "COP31'in kapsayıcı bir sonuç üzerinde uzlaşma sağlanamadan sona ermesinden derin hayal kırıklığı duyuyorum" dedi ve "iklim krizinin gerektirdiği ana hükümetlerin yükselmesini bekleyen herkesin çok derin hayal kırıklığını paylaştığını" söyledi. "Müzakere odasında uzlaşma olmayabilir. Bilimde belirsizlik yok," diyen Guterres ekledi: "Gezegenimizin yıkımından kazanç sağlayanlar, onu kurtarma mücadelesinin şartlarını asla dikte etmemeli. Fosil yakıtlar iklim krizini körüklüyor." BM iklim kuruluşunun başkanı Simon Stiell, hayal kırıklığını paylaştığını belirterek COP31'in başkanlıkların öncülük ettiği iki kararda da uzlaşamadığını söyledi. Müzakerelere başkanlık eden Avustralya İklim Bakanı Chris Bowen sonucu "çok hayal kırıklığı verici" bulurken, 90'dan fazla ülkenin elektrifikasyonu artırma taahhüdü gibi kurtarılanları işaret etti. Çin heyeti başkanı, Çevre Bakanlığı Bakan Yardımcısı Li Gao hayal kırıklığını dile getirdi; Nepal heyeti ise "kapsayıcı bir karar olmadan eve dönmenin iyi olmadığını — Nepal için değil, tüm taraflar için" söyledi.

Çöküş uyarısız gelmedi. Türkiye ve Avustralya'nın eş başkanlığındaki zirvenin cuma günü bitmesi planlanıyordu. Bunun yerine kapanış genel kurulu cuma akşamı geç saatlerde en büyük sorular çözülmeden askıya alındı; müzakereciler cumartesi ve pazarın ilk saatlerine kadar çalışırken ekipler salonun etrafında mekânı toplamaya başlamıştı bile. Cumartesi günü AB İklim Komiseri Wopke Hoekstra, zirvenin ya iyi bir anlaşmayla ya da hiç anlaşmasız biteceğini söylemişti. BM'nin uzlaşma kuralına göre yaklaşık 200 ülkeden birinin tek bir resmî itirazı bile anlaşmayı engelleyebiliyor. Dünyanın tarihsel olarak en büyük sera gazı salımcısı ABD, üst üste ikinci yıl da zirveye katılmadı.

Her şey kaybolmadı. Cuma günü Paris Anlaşması'nın 6. maddesi kapsamındaki uluslararası karbon ticareti ve en az gelişmiş ülkelere destek gibi birkaç teknik karar kabul edildi. 90'dan fazla ülkenin elektrifikasyon taahhüdü de kabul edilmeyen metinde yer aldı. Ama her COP'a anlamını veren ana siyasi bildiri — kapsayıcı karar — kabul edilmedi ve devam oturumu duyurulmadı. Bir sonraki zirve COP32, Kasım 2027'de Etiyopya'nın başkenti Addis Ababa'da yapılacak. Antalya'dan sonra güvenilirliği sarsılan bir süreci — ve zirvenin kendi taslağının bile kabul ettiği üzere Paris Anlaşması'nın 1,5°C sınırını aşması beklenen bir iklimi — devralacak.

Kaynaklar

Bağımsız gazeteciliği destekleyin

The Curtain, tek bir bağımsız gazeteci tarafından yürütülüyor — ne bir haber odası, ne sponsorlar, ne de bir maaş var. Bu haber vaktinize değdiyse, bu işi mümkün kılan çalışmayı desteklemeyi düşünün.