Yapay Zekâ Patlamasının Kirli Sırrı: Veri Merkezleri Emisyonları 2030'a Kadar %70 Artıracak
Dünyanın veri merkezleri, Uluslararası Enerji Ajansı'nın perşembe günü yayımlanan etkili yıllık Dünya Enerji Görünümü raporunda uyardığı üzere, Amerika Birleşik Devletleri ve Çin yapay zekâ büyümelerini beslemek için fosil yakıtlara yönelirken önümüzdeki dört yıl içinde %70 daha fazla karbon emisyonu üretecek. Paris merkezli ajans, veri merkezlerinin 2030'a kadar bugünkünün iki katı elektrik tüketeceğini, yapay zekânın küresel genişlemesinin bu büyümenin dörtte üçünü oluşturacağını söyledi — ve dört yıl içinde yalnızca yapay zekâ veri merkezleri her yıl fazladan 350 teravatsaat elektriğe ihtiyaç duyacak; bu, Büyük Britanya'nın tüm yıllık elektrik tüketiminden fazla.
Hikâyenin rahatsız edici hâle geldiği yer bölgesel dağılım. Ajansa göre, on yılın sonuna gelindiğinde Çin'in yapay zekâ veri merkezlerine güç sağlamak için gereken elektriğin yaklaşık yarısı kömür santrallerinden gelecek; geri kalanı yenilenebilir enerjiden ve daha küçük miktarlarda nükleer reaktörlerden, gazdan ise çok az gelecek. Buna karşılık Amerika Birleşik Devletleri'nin 2030'a kadar veri merkezleri için elektriğin yaklaşık %60'ını gazdan sağlaması bekleniyor. Ajans, bu yıl ağustos ayında Amerikan veri merkezlerine bağlı yaklaşık 180 gigavatlık yeni gaz santrali planı olduğunu söyledi — bu, tüm Avrupa Birliği'nde şu anda kurulu toplam gaz kapasitesine neredeyse eşit. Amerikalı veri merkezi geliştiricilerinin gaz gücüne olan iştahı, Kanada'dakinin on altı katından fazla; IEA Kanada'da sunuculara güç sağlamak için 11 gigavatlık gaz üretimi planı tespit etti; dünyanın geri kalanında ise yapay zekâ geliştiricileri toplam kapasitesi yalnızca 4 gigavat olan yeni gaz santralleri için plan sundu.
İnşaatın ölçeği dudak uçuklatıcı. IEA, yatırımcıların 2025'teki 565 milyar dolarlık yatırımın ardından 2030'a kadar küresel olarak veri merkezlerine yaklaşık 4 trilyon dolar akıtacağını yazdı; merkezlerde beklenen büyümenin yaklaşık dörtte üçü, bulut depolama veya video akışı gibi geleneksel amaçlar yerine yapay zekânın eğitimi ve kullanımına ayrılacak. Ajans, kötü şöhretli ölçüde opak olan bu sektörü izlemek için dünyanın dört bir yanında 93 büyük "yapay zekâ fabrikasının" inşaatını izlemek üzere uydu görüntüleri kullanmaya başladı. Analizine göre dünyanın veri merkezi kapasitesi son yirmi dört ayda on kat artarak 17 gigavata ulaştı ve şu anda inşa edilmekte olan yapay zekâ fabrikaları tamamlandığında toplam kapasitelerinin yaklaşık 50 gigavat olması muhtemel — bu da kabaca Büyük Britanya'nın en yüksek elektrik talebine eşit. Dünyanın mevcut veri merkezi stoğu şu anda 120 gigavat; bu kapasitenin %80'i Çin, ABD ve Avrupa Birliği'nde ve on yılın sonuna kadar 120 gigavat daha inşa edilecek; bunun dörtte üçü yapay zekâ veri merkezleri olacak.
Artış şimdiden elektrik şebekelerini ve kamu sabrını sınıyor. IEA, bazı büyük büyüme pazarlarında planlanan veri merkezi projelerinin tamamı gerçekleşirse mevcut en yüksek güç talebini aşacağı uyarısında bulundu ve teknolojinin dünyanın en büyük şirketlerinden bazıları tarafından hızla benimsenmesi, patlamanın elektrik maliyetlerini artırdığından endişe eden topluluklarda tepkiye yol açtı. Veri merkezi geliştiricileri dünyanın en büyük kurumsal yenilenebilir enerji alıcıları hâline geldi; ancak rapor, özellikle ABD ve Çin'de fosil yakıt iştahının daha da hızlı büyümesinin beklendiğini gösterdi. Ajans, tahminlerini yapay zekâ sunucularının yıllık küresel sevkiyatının 2020'den bu yana on sekiz kat arttığını gösteren verilere dayandırdı. Bu hafta Nature Sustainability'de yayımlanan, Harvard öncülüğündeki ayrı bir çalışma, sorunun yurt içindeki ölçeğini vurguluyor: Amerika'nın en büyük 403 hiper ölçekli veri merkezi, Mayıs 2024 ile Nisan 2025 arasında yaklaşık 25,7 milyon metrik ton karbondioksit üretti; bu da kabaca Danimarka'nın tamamı kadar.
IEA, veri merkezi artışını daha da kararan daha geniş bir enerji tablosunun içine yerleştirdi. Yıllık raporu, dünyanın enerji geleceğinin, ajansın tarihin en büyük enerji piyasası kesintisi olarak tanımladığı Orta Doğu savaşının etkisinden sonra daha az kesin olduğu uyarısında bulundu ve icra direktörü Fatih Birol, bundan sonra ne olacağı konusunda açık konuştu. "Enerji dünyasının eskisi gibi dönmesi için güvenilir bir yol görmüyorum," dedi. Bunun yerine ajans, enerji sisteminin kriz sonrası hükümetlerin aldığı politika kararlarıyla yeniden şekilleneceğini söyledi — büyüyen küresel nüfustan, klima ihtiyacının artmasından ve patlayan bir yapay zekâ ekonomisinden kaynaklanan artan talebi karşılamak için. Avrupa Birliği, fosil yakıt eğiliminin istisnası olarak öne çıkıyor: IEA, veri merkezlerinin 2030'a kadar elektriğinin yaklaşık %70'ini yenilenebilir enerjiden sağlayacağını, ardından nükleer güç, gaz üretimi ve çok az miktarda kömür geleceğini bekliyor.
Bundan sonra ne olacağı, teknolojiyi geliştiren şirketlerden çok, onların güç kaynaklarını onaylayan hükümetler tarafından belirlenecek. Yeni veri merkezi talebi, IEA'nın merkezi senaryosunun dünyanın en büyük iki pazarında beklediği gibi, esas olarak gaz ve kömürle karşılanırsa, yapay zekâ patlaması, ülkelerin emisyonları azaltması gereken tam da dönemde büyük bir yeni emisyon kaynağını kilitleyecek. Hükümetler bunun yerine inşayı temiz enerjiye yönlendirirse — Avrupa Birliği'nin enerji karışımının mümkün olduğunu gösterdiği gibi — aynı patlama karbon cezası olmadan güçlendirilebilir. Kısıt yalnızca iklim değil: şebekeler, ekipman tedarik zincirleri ve kamu kabulü de baskı altında ve IEA'nın uyarısı, nihayetinde seçimler hakkında bir uyarı. Yapay zekâ fabrikaları şimdi inşa ediliyor; onları çalıştıracak enerji santralleri şimdi planlanıyor; ve 2030'da üretecekleri emisyonlar, önümüzdeki birkaç yıl içinde verilecek izinlerle belirlenecek.
- The Guardian via EuropeSays — Veri merkezleri 2030'a kadar %70 daha fazla karbon emisyonu üretecek, IEA raporu uyarıyor
- Bloomberg via Energy Connects — IEA, veri merkezi patlamasının elektrik şebekelerini zorladığını görüyor
- Startup Fortune — IEA, yapay zekâ talebi arttıkça veri merkezi emisyonlarının 2030'a kadar %70 sıçrayacağı uyarısında bulunuyor
- World Brief — IEA, veri merkezi elektrik talebinin 2030'a kadar ikiye katlanacağını görüyor
- Kapak: NERSC'deki (Ulusal Enerji Araştırma Bilimsel Bilgi İşlem Merkezi) sunucu raflarının önü, 14 Ekim 2011'de çekildi — bu bir yapay zekâ veri merkezinin fotoğrafı değildir; IEA raporunun kapsadığı türde bir sunucu salonunu göstermektedir — Photo: NERSC / Wikimedia Commons (CC0 1.0)
