İran-ABD Doha Görüşmeleri Anlaşmasız Sona Erdi, Ancak Devamı Mümkün

Katar'ın arabuluculuğunda İran ile ABD arasındaki dolaylı görüşmeler, pazar günü anlaşmasız sona erdi — ancak yetkililerin ısrar ettiğine göre, geleceksiz değil. İranlı müzakereciler, Hürmüz Boğazı'ndan gemiciliği aksatan, enerji piyasalarını sıkıştıran ve yeni askeri harekât korkularını artıran sekiz aylık bir savaşı sona erdirmeyi amaçlayan üç günlük görüşmelerin ardından Doha'dan ayrıldı. Bir taslak öneri dolaşımda ve bir takip toplantısı hâlâ mümkün; görüşmeler hakkında bilgi sahibi bir yetkili pazartesi günü Reuters'a, heyetin pazar günü ayrılışının müzakerelerdeki zorluklardan kaynaklanmadığını söyledi. Mesajlar Katarlı aracılar üzerinden değişilmeye devam ediyordu, İran Dışişleri Bakanlığı açıkladı ve Katarlı arabulucular taslak anlaşmanın bir versiyonunu görüşmek üzere pazartesi gecesi Tahran'a uçtu. Bir anlaşma duyurulmadı ve iki taraf arasındaki temel uçurum değişmemiş görünüyordu. Ancak kanal, şimdilik, hâlâ açık.

Görüşmelerin merkezinde İran'ın eylül ayında hazırladığı yedi aşamalı plan var. Plana göre ABD, İran limanlarına yönelik deniz ablukasını sona erdirecek, İran Hürmüz Boğazı'nı yeniden açacak, Washington İran petrol satışlarına izin veren bir muafiyet tanıyacak ve yeni yaptırımları iptal edecek ve ancak o zaman daha geniş görüşmeler başlayacaktı. Tahran şimdi sıralamanın sıkıştırılabileceğini öne sürdü: Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Al Jazeera'nın cumartesi günü aktardığı ve Reuters'ın bildirdiği sözlerinde, bir anlaşma kapsamında boğazın başlangıçta öngörülen yedi gün yerine iki günlük bir süre içinde açılabileceğini söyledi. Dışişleri Bakanlığı sözcüsü İsmail Bekai, "Taleplerimiz çok açık ve şeffaf bir şekilde ifade edildi," dedi. "ABD deniz ablukası sona erdirilmedikçe, İran'ın taleplerine saygı duyulmadıkça ve İran'ın meşru gereksinimleri karşılanmadıkça ne nihai bir anlaşma başlatılabilir ne de Hürmüz Boğazı yeniden açılabilir ya da güvenli hâle getirilebilir." Bay Bekai, İran'ın koşullarının yerine getirildiğini doğrulayana kadar nükleer görüşmelere devam etmeyeceğini ve yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunu yurt dışına transfer etmeyi kabul etmediğini doğruladı. Buna karşılık Washington, nükleer konuların başından itibaren ele alınmasında ısrar etti; Bay Trump, İran'ın ilk önerisini eylül ayında ilk kez sunulduğunda reddetti.

Başarısızlığın bedeli petrol, gemicilik ve daha geniş bir savaş tehdidiyle ölçülüyor. Çatışma 28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in İran'a saldırılar düzenlemesiyle patlak verdi; Tahran buna, İran ile Umman arasındaki, dünya deniz yoluyla taşınan petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazının büyük bir bölümünün geçtiği dar su yolu olan Hürmüz Boğazı'nı kapatarak yanıt verdi ve bu da İran limanlarına Amerikan ablukasına yol açtı. O zamandan beri boğazdan gemicilik aksıyor. UK Deniz Ticaret Operasyonları, pazar günü boğazda kimliği belirsiz bir merminin bir gemiye isabet ettiğini, Katar gaz tankerine yönelik saldırıdan iki gün sonra, olaylara ilişkin haberlere göre bildirdi; ancak her iki saldırının da sorumlusu tespit edilmedi. Petrol fiyatları pazartesi günü diplomatik açılış umuduyla geriledi — pazartesi sabahı piyasa haberlerine göre Brent ham petrolü yaklaşık yüzde 2 düşerek varil başına 111,20 dolara, Batı Teksas tipi ham petrol yüzde 2,3 düşerek 101,70 dolara geriledi — ancak savaş öncesindeki seviyelerin çok üzerinde kaldı ve enerji altyapısı yenilenen çatışmalarda açıkta kalacak Körfez ülkeleri gerilimin azaltılması için yoğun baskı yaptı. Birleşik Arap Emirlikleri cumhurbaşkanlığı danışmanı Enver Gargaş, pazar günü Bahreyn'deki bir güvenlik konferansında bölgenin bir tur daha savaşı kaldıramayacağını söylerken, Mısır dışişleri bakanı yenilenen çatışmaların, altta yatan kriz ele alınmadan daha yıkıcı olacağı uyarısında bulundu.

Diplomasinin üzerinde takvim asılı duruyor. Bay Trump, ABD'nin salı günkü ara seçimlerden önce İran'a yeni saldırılar başlatmayacağını ve Tahran ile görüşmelerin verimli olduğunu, ancak daha fazla askeri harekâtı göz ardı etmediğini söyledi. Amerikalı yetkililere dayandırılan haberlerde, Washington'un bölgesel müttefikleri ara seçimlerden sonra olası yenilenen saldırılara ve İran'ın enerji altyapısına yönelik olası misillemesine hazırlanmaları için özel olarak uyardığı, Axios'un ise İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun — sağcı bloğu İsrail'in son seçiminde parlamento çoğunluğunu sağlayamamıştı — Bay Trump'a oylamanın hemen ardından saldırılar başlatması için baskı yaptığı, başkanın ise müzakerelerin sürmesine izin vermek istediği belirtildi. Tahran ise kendi adına, yeniden başlayan herhangi bir saldırıya sert yanıt vereceği uyarısında bulundu; İranlı kaynaklar Reuters'a yeni bir Amerikan saldırısını anlaşmadan daha olası gördüklerini ve ordunun misillemeye hazırlanması talimatı verildiğini söyledi.

Arabuluculuğun kendisi dolaylı temas üzerine bir çalışmaydı. Doha görüşmeleri Katar ve Pakistan tarafından kolaylaştırıldı; İranlı müzakereciler Amerikalı yetkililerle yüz yüze görüşmek yerine Katarlı aracılar üzerinden Washington ile mesajlaştı ve buz, geçen ay sonlarında ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance'in İran'ın güvenlik şefi Muhsin Rızai'ye bir mektup yazmasıyla kırıldı; bu bilgi Dawn'daki haberlere göre. Dışişleri Bakanı Marco Rubio, başkanın diplomatik çözümleri tercih ederken daha fazla saldırıyı hâlâ değerlendirdiğini söyledi ve Çin, özel bir elçi göndereceğini açıklayarak Katar, Pakistan ve gerilime en açık Körfez ülkelerini zaten içeren bir sürece bir arabulucu daha ekledi. Bu kalabalık diplomasi, söz konusu olanın genişliğini yansıtıyor: yalnızca nükleer program ve boğaz değil, aynı zamanda bölgenin enerji ihracatının, nakliye yollarının ve Amerikan askeri üslerinin güvenliği de; taslak öneri başarısız olur ve ara seçim sonrası harekât uyarıları doğru çıkarsa hepsi sürece dahil olacak.