Üç Nükleer Güç, Tek Oda: Trump, Xi ve Putin Shenzhen'de İlk Kez Buluşacak

Donald Trump, perşembe günü, 19 Kasım'da Shenzhen'de Xi Jinping ve Vladimir Putin ile bir araya gelecek; Beyaz Saray cuma günü bunu doğruladı. Bu, dünyanın en büyük üç nükleer gücünün liderlerinin ilk üçlü görüşmesi olacak. Güney Çin'in teknoloji merkezi Shenzhen'de, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği zirvesinin oturum aralarında yapılacak buluşma, üç lideri daha önce çiftler halinde defalarca bir araya getirmiş olsa da üçlü olarak resmî görüşmelerde hiç buluşturmamıştı — ve beklentiler bilinçli olarak, neredeyse komik derecede düşük tutuluyor.

Beyaz Saray, görüşmenin nükleer silahlara odaklanacağını söyledi. Sözcü Olivia Wales gazetecilere, Trump'ın 'dünyada nükleer silahların azaltılmasını' görüşeceğini söyledi ve başkanın nükleer yayılmanın 'çok tehlikeli' olduğuna inandığını ekledi. Gazetecilere bilgi veren üst düzey bir yönetim yetkilisi, görüşmenin ne üreteceği konusunda açık sözlüydü: 'Herhangi bir anlaşmaya varmayı beklemiyoruz.' Görüşme bunun yerine bir giriş noktası olarak tanımlanıyor — zamanla üç ülke arasında yeni bir silah kontrolü çerçevesine ilişkin müzakerelere yol açabilecek bir ilk konuşma. Aynı yetkili, Trump'ın İran'daki savaşı da her iki liderle gündeme getirmeyi planladığını, Rusya'nın Ukrayna'daki savaşının ise üçlü görüşmede hiç konuşulmayacağını söyledi.

Görüşmeye ağırlığını zamanlaması veriyor. ABD ile Rusya'nın nükleer cephaneliklerini sınırlayan son antlaşma olan Yeni START, şubat ayında sona erdi; bu, dünyanın en büyük iki nükleer gücünü onlarca yıldır ilk kez cephaneliklerine bağlayıcı bir sınır olmadan bıraktı. Cephaneliği daha küçük ama hızla büyüyen Çin ise hiçbir zaman ikili bir silah kontrolü antlaşmasına taraf olmadı. Trump uzun süredir gelecekteki herhangi bir anlaşmanın Pekin'i de içermesi gerektiğini savunuyor ve Shenzhen oturumu, üç liderin bu fikri ilk kez yüz yüze sınayacağı yer olacak. Başkanın perşembe öğleden sonra Xi ile ayrıca görüşmesi, çalışma yemeğinden önce yapılacak görüşmeler ve ardından Çin ziyaretinin sonunda üçlü buluşma planlanıyor; ziyaret, hafta başında Manila'da yapılacak bir durağın ardından gerçekleşiyor.

Duyurunun kendisi, üç tarafın daha kat etmesi gereken mesafenin bir göstergesi oldu. Beyaz Saray duyuruyu yaptığında Pekin ve Moskova katılımlarını resmen doğrulamamıştı ve planlamanın hâlâ sürdüğü, biçim ya da mekân ayrıntılarının açıklanmadığı belirtildi. Gündem hâlâ kamuoyu önünde müzakere ediliyor: Washington nükleer silahları ve İran'ı masada, Ukrayna'yı ise masanın dışında istiyor; diğer iki başkent ise odadan ne bekledikleri konusunda pek bir şey söylemedi. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, görüşmenin Kiev olmadan Ukrayna hakkında anlaşmaların konuşulacağı bir platforma dönüşebileceği endişesini dile getirdi — Beyaz Saray'ın Ukrayna'nın gündem dışı olduğu yönündeki ısrarı bu endişeyi ancak kısmen yatıştırdı.

Uzmanlar, görüşmenin öneminin neye karar verebileceğinden çok gerçekleşiyor olmasında yattığını söylüyor. ABD, Çin ve Rusya liderlerinin üçlü zirvesinin bir emsali yok ve Çin'in 'Birlikte Zenginleşecek Bir Asya-Pasifik Topluluğu İnşa Etmek' temasıyla ev sahipliği yaptığı 21 Pasifik ekonomisinin katıldığı APEC zirvesinde düzenlenmesi, ticaret buluşmasının kendisini gölgede bırakmasını garantiliyor. APEC CEO Zirvesi 17 ve 18 Kasım'da, liderler toplantısı ise 18 ve 19 Kasım'da yapılacak; ancak dünyanın dikkati perşembe günü Shenzhen'deki odada olacak. Polymarket'ta yatırımcılar bunu fark etti: Trump, Putin ve Xi'nin 2027'den önce birlikte görülüp görülmeyeceğini soran piyasa bu hafta yüzde 11,5 yükseldi; yatırımcılar Trump'ın 31 Aralık'a kadar Putin ile görüşme ihtimalini yüzde 96 olarak fiyatladı.

Bundan sonra ne olacağı, ilk konuşmanın üç liderin çok farklı amaçlarıyla temas ettiğinde ayakta kalıp kalmayacağına bağlı. Trump için görüşme, imza hedefi haline getirdiği nükleer dosyada ilerleme iddiasında bulunma fırsatı; Xi için buluşmaya ev sahipliği yapmak, Çin'in Pasifik'in düzenleyici gücü olarak konumunu güçlendiriyor; Putin için ise diğer iki nükleer devle aynı masada oturmak başlı başına bir ödül. Risk, hiçbir anlaşma beklenmeden, gündemi uzlaşılmadan ve üç katılımcıdan ikisi henüz doğrulamadan duyurulan bir görüşmenin bir süreçten çok bir fotoğrafa dönüşmesi. Sınav perşembe günü, üç lider odaya girdiğinde gelecek — ve sonrasındaki günlerde, kimsenin odaya geri dönmeyi isteyip istemediği anlaşıldığında.