İçinde Barış Olmayan Barış Bildirisi: Trump, Şi ve Putin Shenzhen'den Sözlerle, Anlaşmasız Ayrıldı
Donald Trump, Şi Cinping ve Vladimir Putin perşembe günü, Amerika Birleşik Devletleri, Çin ve Rusya liderlerinin ilk üçlü zirvesinin sonunda dört maddelik bir "barış bildirisi" yayımladı — nükleer savaşın "kazanılamayacağını ve asla yapılmaması gerektiğini" teyit eden, ancak silah kontrolü görüşmesi açıklamayan, ne Ukrayna savaşından ne de İran savaşından söz eden ve imzacılarından hiçbirini uygulanabilir hiçbir şeye bağlamayan bir belge. Üç lider, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği forumunun kenarında, Shenzhen'in ormanlık tepelerinde göl kenarındaki tenha Kylin Villa'da doksan dakika bir araya geldi; Trump daha sonra bunu "Yalta'dan daha büyük" olarak nitelendirdi. Dünyanın en büyük üç nükleer gücünün liderleri ilk kez bir araya gelmişti. Ortaya bir fotoğraf, bir bildiri çıktı — ve Putin'in kendisinin de kabul ettiği gibi — iddialı hedefler çıkmadı.
Rusya tarafından yayımlanan ve Çin'in Xinhua haber ajansınca aktarılan bildiri dört madde içeriyor. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin daimî üyeleri olarak üç ülke, BM'nin küresel zorluklara daha etkili yanıt verebilmesi için reform yapmayı taahhüt etti. Tüm ulusların yararına rafine petrol ürünlerinin üretimini ve arzını artırmayı kabul ettiler ve İran'daki savaşın aksattığı bir dönemde istikrarlı enerji akışlarının önemini teyit ettiler. Uluslararası hukuk konusunda, devlet rızası ilkesinin ve devlet yetkililerinin dokunulmazlığına saygının son derece önemli olduğunu söylediler ve Uluslararası Ceza Mahkemesi ile benzer organların "yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiği" konusunda anlaştılar — üç ülkenin de üyesi olmadığı ve Putin hakkında Ukrayna'daki savaş suçları iddiasıyla tutuklama emri çıkaran mahkemeye yönelik sivri bir pasaj. Ve nükleer silahlar konusunda üç ülke, nükleer savaşın kazanılamayacağını ve asla yapılmaması gerektiğini teyit etti ve "nükleer riskleri azaltmak ve nükleer silahların yayılmasını önlemek için diyalog yürüteceklerini" söyledi — herhangi bir zaman çerçevesi vermeden.
Bildirinin söylemediği şey, söylediği kadar açıklayıcı. Belgede, Trump'ın ilk döneminden beri peşinde olduğu ve Çin'in cephaneliğinin diğer ikisinden çok daha küçük olduğunu savunarak sürekli reddettiği üçlü nükleer silah azaltma anlaşması için müzakere taahhüdü yok. Amerikan ve Rus stratejik cephaneliklerini sınırlayan son anlaşma olan Yeni START şubat ayında sona erdi; bu, en büyük iki nükleer gücü on yıllardır ilk kez bağlayıcı bir sınır olmaksızın bıraktı. Trump görüşmenin başında nükleer silahlar hakkında "Bırakmak kolay bir şey değil," dedi. Silah Kontrolü Derneği'nin icra direktörü Daryl Kimball, nükleer savaşın kazanılamayacağının teyit edilmesini olumlu buldu; ancak bildiri, Trump'ın uzun süredir istediği müzakerelere giden bir yol sunmadı. Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, ülkelerin "barış zirvesi" olarak adlandırdığı toplantının ardından çalışma düzeyinde koordinasyonu sürdüreceğini söyledi; Xinhua, liderlerin gelecek yıl Çin'de de olmak üzere düzenli olarak buluşmayı kabul ettiğini bildirdi.
Dünyanın dikkatini çeken iki savaş metnin tamamen dışında bırakıldı. Kırım'ı Rusya'ya bağlayan köprünün felç edilmesinin ardından Ukrayna'da gerileme yaşayan Putin, sonraki basın toplantısında bildirinin "iddialı hedefler koymadığını" kabul etti ve kararlarına kimsenin uymaya zorlanmayacağını ekledi. Trump daha sonra NBC'ye görüşmenin "harika geçtiğini" söyledi — "Sıfırdan 10'a kadar bir ölçekte, bence 12 idi. Harika ilişkiler kuruldu." Putin'i "dostum" diye selamladı ve Şi'den bir kucaklama aldı; bu, onun sevdiği diplomatik gösterilerin sonuncusuydu. Xinhua'nın aktardığına göre Şi, görüşmeyi "olumlu, yapıcı ve verimli" olarak nitelendirerek üç ülkenin "dünya barışını korumak konusunda ortak bir bakış açısı paylaştığını" söyledi. Zirve başlarken liderlerin kamuoyuna yaptığı açıklamalar, dünyanın büyük güçlerce paylaşılmasından korkanlara pek güvence vermedi; Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, bildirinin dünyanın "yeniden düzenlenmesine yol açmayacağını" söyledi.
Zirve, Trump'ın Asya'daki üç günlük diplomatik turunun son durağıydı; bu tur, tarih yazma ve barış arabuluculuğu konusundaki tekrarlanan övünmelerine rağmen çok az somut zafer üretti. Analistler, onun Shenzhen'e, bu ayki ara seçimlerde Cumhuriyetçi Parti'nin Kongre'nin kontrolünü kaybetmesinin ardından konumunu güçlendirmek için geldiğini söyledi. Bunun yerine gezi, Amerikalı müttefikler arasında, onun Şi ve Ukrayna'ya karşı savaşmaya devam eden Putin ile giderek yakınlaşan ilişkileri hakkında yeni sorular doğurdu. Analist Jonathan Eyal, Putin'in zirveden kazanan çıktığını, "güvenilirlik ve parya statüsünden kaçış" kazandığını; Trump'ın ise "ihtiyacı olmayan bir fotoğraf fırsatı kazandığını" söyledi. Görüşme, Ukraynalı yetkililer ile başlıca Avrupalı müttefiklerinin liderlerinin Berlin'de toplanmasından birkaç saat önce sona erdi — savaşta en çok kaybedecek ülkenin odada olmadığını ve Avrupa'nın da orada olmadığını hatırlatan bir durum.
Bundan sonra ne olacağı, el sıkışmalarla değil, açıklamalarla ölçülecek — zirve başlamadan önce konulan sınavın aynısı. Wang'ın vaat ettiği çalışma düzeyindeki koordinasyon silah kontrolü görüşmeleri için bir takvim üretirse ya da ayrı ikili kanallar — ticaret konusunda Trump ile Şi, Ukrayna konusunda Trump ile Putin — doğrulanabilir bir şey verirse, Shenzhen'deki gün tiyatrodan fazlası olmuş olacak. Hiçbir şey üretmezlerse, üzerinde anlaşılmış bir gündemi ve beklenen bir anlaşması olmayan bir zirvenin her zaman amaç arayan bir fotoğraf olduğu yönündeki şüphecilerin görüşü doğrulanmış olacak. Trump artık Çin'den ayrıldı. Üç lider yeniden buluşmayı kabul etti. Barış yapıcılar olarak mı yoksa yeni bir büyük güç düzeninin yazarları olarak mı yeniden buluşacakları, imzaladıklarına değil, yapacaklarına bağlı olacak.
- Reuters via BusinessWorld — Trump, Şi ve Putin benzeri görülmemiş zirveden 'barış bildirisi' yayımladı
- Reuters via Devdiscourse — Trump, Şi ve Putin benzeri görülmemiş zirveden 'barış bildirisi' yayımladı
- The Times — Trump, Şi ve Putin BM reformu ve petrol üretimini artırma sözü verdi
- Watan News — Trump Şi Putin Barış Bildirisi: Shenzhen'de İlk Üçlü Zirve
- Kapak: Ping An Finans Merkezi ve Yurttaşlık Merkezi ile Futian Bölgesi'nden Shenzhen silüeti. 1 Ekim 2016'da çekildi — Photo: Huangdan2060 / Wikimedia Commons (CC BY)
