Dünya Mahkemesi Soykırım Dedi: Myanmar, Rohingyalar Konusunda Suçlu Bulundu
Hikâyeler · Dünya

Dünya Mahkemesi Soykırım Dedi: Myanmar, Rohingyalar Konusunda Suçlu Bulundu

The Curtain Editorial · 2026-11-20 · 5 dk okuma

Uluslararası Adalet Divanı perşembe günü, Myanmar'ın Rohingya Müslüman azınlığına karşı soykırım işlediğine karar verdi; mahkemenin seksen yıllık tarihinde bir devleti soykırım suçundan hukuken sorumlu tuttuğu ilk karar bu oldu. Mahkemenin on dört yargıcı, dokuz oyla altıya karşı, Myanmar ordusunun 2017'de kuzey Rakhine Eyaleti'nde Rohingya halkının önemli bir bölümünü yok etme niyetiyle öldürme, tecavüz ve köy yakma kampanyası yürüttüğünü ve bunun Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi'ni ihlal ettiğini tespit etti. Mahkeme Başkanı Yuji Iwasawa, 191 sayfalık kararı Lahey'de yaklaşık üç saat süren bir oturumda yüksek sesle okurken, Bangladeş'teki Cox's Bazar kamplarındaki Rohingya mülteciler kararı ekranlardan izledi, hayatta kalanlar ise Barış Sarayı'nın içinde oturdu.

Karar, ordunun 2017'nin ikinci yarısındaki sözde temizlik operasyonları sırasında ne olduğu konusunda adli ayrıntılarla dolu bir tablo çiziyor. Operasyonlar başlamadan önce kuzey Rakhine'de yaklaşık 815 bin Rohingya yaşıyordu; mahkeme, toplu infazlar, kundaklama saldırıları ve yaygın cinsel şiddet içeren bir kampanyada yaklaşık 10 bin kişinin şiddet yoluyla öldürüldüğü sonucuna vardı. Yargıçlar özellikle "yaygın cinsel şiddet eylemlerine ve çocuklara yönelik aşırı şiddet eylemlerine" ve çok sayıda Rohingya'nın Bangladeş'e kaçarken uğradığı saldırılara ağırlık verdi. Mahkeme, Rohingyalı kadın ve kızlara yönelik tecavüz ve toplu tecavüzün fiziksel zarar ve psikolojik travmaya yol açtığını ve çocuk sahibi olma şanslarını azalttığını; bebeklerin ve çocukların öldürülmesinin ve bütün köylerin yakılmasının "meşru bir askerî operasyonun parçası olarak görülemeyeceğini" söyledi. Mahkemenin vardığı sonuç açıktı: "Myanmar'ın eylemlerini açıklayabilecek tek makul çıkarım, grubun önemli bir bölümünü, yani kuzey Rakhine Eyaleti'ndeki Rohingya nüfusunu yok etme niyetidir."

Dava, mağdur bir devlet tarafından değil, binlerce kilometre uzaktaki küçük bir Batı Afrika ülkesi olan Gambiya tarafından açıldı; ülke, Kasım 2019'da Soykırım Sözleşmesi kapsamında başvuruda bulundu — anlaşmanın, suçlarla doğrudan bağlantısı olmayan bir devlet tarafından dünyada ilk kez kullanılmasıydı. On bir devlet daha davaya destek için müdahil oldu. Hayatta kalanlar, Ocak 2026'daki esas duruşmalarında mahkeme önünde ifade verdi ve karar, soykırımın tanımı, onu karakterize eden özel niyet ve bu niyetin tek bir belge ya da emirden değil, bir davranış örüntüsünden nasıl kanıtlanabileceği konusundaki uzun süredir devam eden belirsizlikleri çözüyor. Mahkeme ayrıca Myanmar'ın sözleşmeyi toplam altı kez ihlal etmekten sorumlu olduğuna karar verdi ve devlete tazminat ödenmesine hükmetti: Rohingyaların evlerine güvenli, gönüllü ve onurlu dönüşüne izin verilmesi ve bunun kolaylaştırılması, ailelerin birleştirilmesi, kaybedilen ya da zarar gören mülklerin iadesi, tüm şiddet eylemlerinin sona erdirilmesi, sorumluların soruşturulup yargılanması ve bu tür suçların bir daha yaşanmayacağına dair güvenceler verilmesi.

Tepki hızlı ve hayatta kalanlar için duygusal oldu. Birleşmiş Milletler insan hakları şefi Volker Türk, kararı hesap verebilirlik açısından dönüm noktası olarak nitelendirdi. BM'nin Myanmar'daki insan hakları Özel Raportörü Kelley E. Currie, "Bugün dünya mahkemesi suçları gerçek adıyla andı: soykırım," dedi. Davayı yürüten Gambiya Adalet Bakanı Dawda Jallow, kararın yedi yıllık çalışmayı haklı çıkardığını söyledi. Barış Sarayı'nda Rohingya hayatta kalanları ve Gambiya heyetiyle birlikte oturan savunuculuk grubu Fortify Rights'tan Matthew Smith, bunu "Rohingya halkı ve Myanmar'ın tüm halkı için muazzam bir gün" olarak nitelendirdi. Mahkemenin dışında birkaç düzine kişi kararı kutlamak için gösteri yaptı. 2017'de Bangladeş'e kaçan yaklaşık 750 bin Rohingya — ve kamplarda kalan bir milyondan fazla kişi — için karar, herhangi bir mahkemenin kendilerine yapılanı resmen ilk kez adlandırması oldu.

Ancak karar, uluslararası adaletin sınırlarını da ortaya koyuyor. Mahkemenin kararları kesin ve bağlayıcıdır, temyiz edilemez; ancak mahkemenin polis gücü ve bunları uygulatma yetkisi yoktur. 2021'deki darbeden bu yana ülkeyi yöneten ve kendisi de iç savaşla mücadele eden Myanmar'ın askerî hükümeti, tazminat kararına uyacağına ya da dönüşlere izin vereceğine dair hiçbir işaret vermedi. Karar, Trump yönetiminin uluslararası mahkeme yetkililerine yaptırım uyguladığı ve Lahey'deki kurumların meşruiyetini sorguladığı bir dönemde, uluslararası adalet fikrinin açık saldırı altında olduğu bir ana denk geliyor. Rakhine'de — kalan Rohingyaların hâlâ ağır kısıtlamalar altında yaşadığı yerde — sahada bir şeylerin değişip değişmeyeceği, diğer devletlerin bunu tarihî bir dipnot yerine hukuki bir yükümlülük olarak görüp görmemesine bağlı olacak.

Kararın değiştirdiği şey ise hukuki kayıttır ve bununla birlikte gelecekteki her tartışmanın koşullarıdır. Dünya Mahkemesi'nin bir devlet hakkında soykırım işlediğini söylediği ilk karar bu — Güney Afrika'nın İsrail'e karşı ve Ukrayna'nın Rusya'ya karşı açtığı davalar da dahil olmak üzere mahkeme önündeki diğer soykırım davalarında atıfta bulunulacak ve niyetin bir vahşet kampanyasından nasıl çıkarılabileceği konusunda emsal oluşturacak bir bulgu. Mahkeme, soykırımın tek bir olay değil, bir grubun yok edilmesine doğru yavaş bir ilerleyiş olduğunu gösterdi. Rohingyalar için karar, bir hayatta kalanın deyişiyle, bir dönüm noktası. Asıl soru şimdi, kelimenin söylenmesini dokuz yıl bekleyen dünyanın bu sözün gereğini yapıp yapmayacağı.

Kaynaklar

Bağımsız gazeteciliği destekleyin

The Curtain, tek bir bağımsız gazeteci tarafından yürütülüyor — ne bir haber odası, ne sponsorlar, ne de bir maaş var. Bu haber vaktinize değdiyse, bu işi mümkün kılan çalışmayı desteklemeyi düşünün.