Dört Milyon İspanyol, Konut Maliyetleri Bir Neslin Maaşını Yutarken 14 Yıldır İlk Genel Grevde İş Bıraktı

Dört milyon İspanyol işçi, bir neslin büyük bölümü için ev sahibi olmayı imkânsız hâle getiren konut krizine karşı, çarşamba günü 14 yıldır ilk genel grevde iş bıraktı; fabrikalar, limanlar ve demiryolları durdu. Erken genel seçimlere üç haftadan az bir süre kala yapılan 24 saatlik grev, "Maaşlar. Konut. Fiyatlar." sloganıyla düzenlendi; İspanya'nın en büyük iki sendikası UGT ve CCOO ile kiracı dernekleri destek verdi ve uzun süredir için için yanan bir şikâyet olan konut maliyetini, 29 Kasım seçimlerinin belirleyici konusu hâline getirdi.

Rakamlar öfkeyi açıklıyor. İspanya'da yaklaşık 750 bin konut açığı var ve merkez bankası bu açığın 2028'e kadar bir milyonu aşmasını bekliyor; kiralar son on yılda yüzde 22,9 arttı, ulusal istatistik kurumuna göre. Ortalama aylık kira 1.176 avro; bu, İspanya Gençlik Konseyi'ne göre genç bir kişinin ortalama aylık maaşının yaklaşık yüzde 98,7'sine denk geliyor. "36 yaşındayım ve hâlâ kendi başıma taşınamıyorum," dedi grevi destekleyen Madridli hastane bilişim çalışanı Jesus Gonzalez CNN'e. "Kiralar sürekli artıyor, ev fiyatları sürekli artıyor ve bu düpedüz imkânsız." Kıvılcım, 87 yaşındaki Maricarmen Abascal'ın eylül sonunda 70 yıldır yaşadığı Madrid'deki dairesinden tahliye edilmesiydi; ardından gelen ölümü onu krizin simgesi hâline getirdi ve haftalarca süren protestolar başladı.

Çarşamba günkü duruş ekonominin her alanında hissedildi. Sendikalar, limanlarda ve otomotiv sektöründe katılımın yüzde 90 olduğunu, Volkswagen'in Navarra'daki ve SEAT'ın Barselona'daki fabrikaları da dâhil olmak üzere birçok fabrikada üretimin tamamen durduğunu bildirdi. Şebeke işletmecisi Red Eléctrica'ya göre elektrik talebi sabah geç saatlerde yüzde 15,5'e varan oranda düştü ve Madrid metrosu, yoğun saatlerdeki kullanımın bir önceki haftanın aynı dönemine göre yüzde 42 azaldığını açıkladı. Madrid'de göstericiler, başkentin ana alışveriş caddesi Gran Vía'yı kapattı; mağazalar kepenk indirirken kalabalık, ev anahtarlarını başlarının üzerinde sallayarak tezahürat yaptı. Barselona'da metro, yoğun saatler dışında çalışmadı. Charles ve Bruna adlı iki şiddetli fırtına, sendikaları güneydeki liman kenti Cádiz'deki gösteriyi iptal etmeye zorladı; ancak Madrid ve Barselona'daki akşam yürüyüşleri yağmura rağmen on binlerce kişiyi topladı.

Gün çatışmasız geçmedi. Polis, öğlene kadar grevle bağlantılı 476 olayda 40'tan fazla kişinin gözaltına alındığını bildirdi; olaylar arasında ofislerin ve sanayi sitelerinin abluka altına alınması ve çöp konteynerlerinin yakılması vardı. Sendikalar, göz yaşartıcı gaz ve cop kullanılan ve 20 göstericinin yaralandığı polis müdahalesini "orantısız" olarak nitelendirerek suç duyurusunda bulunacaklarını açıkladı. İşveren örgütleri grevi verimsiz buldu: İş dünyası örgütü CEOE'nun başkan yardımcısı Angela de Miguel, devlet televizyonu TVE'ye yaptığı açıklamada çözümün daha fazla konut inşa etmek ve inşaat ile ev alımındaki vergileri düşürmek olduğunu söyledi; küçük işletmelerin de aynı konut sıkıntısından zarar gördüğünü savundu. Uzaktan çalışmanın yaygınlaşması ve hizmet sektörünün ekonomideki ağırlığının artmasıyla, analistler aksamanın önceki genel grevlere kıyasla daha sınırlı kalacağını belirtti.

Grevin siyaseti, ekonomisi kadar keskin. Başbakan Pedro Sánchez'in Sosyalist hükümeti harekete destek verdi — çarşamba günü hiçbir bakan resmi etkinlik planlamadı — ve Sánchez, 29 Kasım seçimlerinde konut konusundaki seçmen öfkesini, yakın çevresindeki yolsuzluk davalarından ve geçen ayki ölümcül tren kazasından uzaklaşmak için kullanmayı umuyor. Sosyalist Parti anketlerde hâlâ geride. Grev, parlamentonun geçen ay tahliyeleri kısıtlamayı ve kira baskılarını sınırlamayı amaçlayan hükümet kararnamelerini reddetmesinin ardından geldi; bu yenilgi Sánchez'i erken seçime gitmeye itti. İnternette tartışma, grev hatlarından daha keskin geçti: r/europe'taki bir başlıkta 1.100'ün üzerinde olumlu oy alan yorumcular, daha derin bir arz açığına dikkat çekti — İspanya'nın nüfusu 2022'den beri yılda yaklaşık 500 bin artarken yılda yalnızca 100 bin konut inşa ediliyor — r/worldnews'taki bir başlıkta ise hedefin kendisi sorgulandı; en çok oy alan yorum, işçilerin neden iktidarda olmayan bir muhalefete karşı grev yaptığını sordu.

Grevin ekonomik maliyeti muhtemelen sınırlı kalacak — BBVA Research, grevin İspanya'nın yıllık gayrisafi yurt içi hasılasından yüzde 0,1 ila 0,2 kesinti yapabileceğini tahmin etti — ancak siyasi maliyeti açık bir soru. İspanya ekonomisi bunun dışında güçlü: Uluslararası Para Fonu, 2026'da yüzde 2,5 büyüme öngörüyor; bu, gelişmiş ekonomiler arasında en yüksek oranlardan biri. İşsizlik, Sánchez'in 2018'de göreve gelmesindeki yüzde 14,55'ten yüzde 10,18'e düştü. Ancak birçok İspanyol için bu refah bir eve dönüşmedi ve grev, bu başarısızlığı tek bir günde her büyük şehirde görünür kıldı. Oyları hareket ettirip ettirmeyeceği 29 Kasım'da belli olacak; grev şimdiden her partiyi, göstericilerin Gran Vía'da haykırdığı soruyu yanıtlamaya zorladı: Bugünün İspanya'sında kim, gerçekten, yaşayacak bir yeri karşılayabiliyor?