Hürmüz Boğazı'nda Dört Tanker Vuruldu: Petrol Fırladı, Trump 'ABD'nin İran Anlaşmasına İhtiyacı Yok' Dedi

İran ordusu perşembe günü yaptığı açıklamada, dünyanın en önemli petrol su yolundan geçen gemilere yönelik saldırıların son tırmanışında bu hafta Hürmüz Boğazı'nda dört petrol tankerinin patlamalarla vurulduğunu ve petrol fiyatlarının buna tepki olarak yükseldiğini söyledi. İran Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri, iki süper tankerin çarşamba gecesi Tahran'ın boğazdan geçen yasak yol dediği güzergâhı kullanma uyarılarını dikkate almamaları üzerine patlamalarla devre dışı bırakıldığını ve toplam dört milyon varilden fazla petrol yüküyle yanmaya terk edildiklerini açıkladı. İran ordusu daha sonra iki tankerin daha perşembe öğleden sonra boğazın doğu kesiminde seyir hâlindeyken uyarıları dikkate almayıp radarlarını kapatmalarının ardından mayınlara çarptığını söyledi. Brent petrol varil başına 95,82 dolardan kapandı; 3,06 dolar yani yüzde 3,3 artış. ABD tipi WTI ise 88,74 dolardan kapandı; 2,21 dolar yani yüzde 2,6 artış.

İran'ın açıklaması bağımsız olarak doğrulanamadı ve doğrulanabilen ayrıntılar daha karmaşık bir tablo çizdi. Tahran hiçbir geminin adını vermedi; Reuters iddiaları hemen doğrulayamadığını söyledi. Birleşik Krallık Deniz Ticaret Operasyonları ajansı perşembe günkü raporlarında, bir geminin çarşamba günü boğazdan çıkarken Birleşik Arap Emirlikleri'nin Ras el-Hayme emirliğinin yaklaşık 14 deniz mili kuzeybatısında kimliği belirsiz bir mermiyle vurulduğunu ve makine dairesinde yangın çıktığını bildirdi. 11 Kasım'da vurulan ve Güney Kore'nin Sinokor şirketinin işlettiği Dominica Prosperity adlı geminin 22 mürettebatının tamamı tahliye edildi. NASA'nın yangın tespit sisteminden alınan uydu ısı verileri, 7 Kasım'dan bu yana bildirilen bir tanker saldırısı yakınında denizde ısı tespit etti, ancak son raporların ardından hiç ısı göstermedi; bu boşluk kendi başına pek bir şey kanıtlamıyor: yükü tutuşturmayan bir patlama, gövde içinde çıkan veya saatler içinde söndürülen bir yangın ya da bulut örtüsü iz bırakmayabilirdi.

Tanker saldırıları bölgedeki daha geniş bir tırmanışın parçasıydı. Yemen'deki Husiler, Doğu-Batı boru hattındaki bir pompa istasyonu, Kızıldeniz limanı Yanbu ve Riyad'daki bir Aramco binası da dâhil olmak üzere Suudi enerji tesislerine saldırılar düzenlediklerini iddia etti; ancak herhangi bir hasar doğrulanmadı. Uluslararası Denizcilik Örgütü, ABD-İsrail'in İran'la savaşının 28 Şubat'ta başlamasından bu yana boğazda gemilere yönelik 130'dan fazla saldırıyı doğruladı ve tempo hızlandı: kasım ayının ilk 10 gününde en az 10 gemi vuruldu; ekim ayında ise Washington Yakın Doğu Politikası Enstitüsü verilerine göre çatışmanın başlamasından bu yana en yüksek aylık sayı olan 37 saldırı gerçekleşti. Saldırılar, boğazdaki trafiğin toparlanmasına ve savaşta yumuşama beklentilerine — petrol fiyatlarındaki düşüşe de yansımıştı — rağmen sürdü.

Çarşamba günü savaşın "hızlı" bitebileceğini ve son bir gündeki görüşmelerin "çok iyi" geçtiğini söyleyen Başkan Donald Trump, perşembe günü yön değiştirdi. Truth Social'da yazan Trump, ABD'nin İran'la bir anlaşmaya ihtiyacı olmadığını, İran'ın parasına, yüz milyarlarca dolara ve boğazına sahip olduğunu iddia etti. Bir gün önce İran'a yönelik askerî saldırıları yenilemekle tehdit etmişti; salı günü ise karaya oturmuş gemilere boğazdan eşlik etme operasyonunu — kod adı "Project Freedom" — başladıktan bir gün sonra, tam ve nihai bir anlaşma yolunda "büyük ilerleme" kaydedildiğini söyleyerek duraklatmıştı. Dışişleri Bakanı Marco Rubio salı günü, şubat ayında başlayan ABD-İsrail hava ve deniz harekâtı "Epic Fury"nin hedeflerine ulaşıldığı için sona erdiğini söyledi; ancak İran limanlarına yönelik deniz ablukası "tam güçle" sürüyor ve ABD Merkez Komutanlığı çarşamba günü güçlerinin Umman Körfezi'nde uyarılara uymadığı iddia edilen İran bandıralı M/T Hasna tankerini devre dışı bıraktığını açıkladı.

İran bu arada su yoluna ilişkin kendi kurallarını sıkılaştırıyor. Tahran, Umman sularına yakın güney güzergâhını izinsiz ve mayınlı ilan etti, geçiş için önceden izin gerektiğini söylüyor ve güvenli geçişi belirlenmiş kuzey koridorlarıyla sınırlıyor. Ablukayı uygulayan ve ticari gemilere su yolunda eşlik eden ABD ordusu, boğazın açık kaldığında ısrar etti. Saldırılara rağmen petrol akışı sürdü: Reuters'ın aktardığı Kpler verilerine göre ekim başından bu yana akış günde ortalama 10,5 milyon varil oldu; ancak Asyalı alıcıların Batı Afrika ve Brezilya petrolüne yönelmesiyle süper tanker navlunları ekimdeki zirvelerinden yaklaşık yüzde 50 düştü.

Bundan sonrası piyasa ve diplomasi tarafından aynı nefeste belirlenecek. Uluslararası Enerji Ajansı aylık petrol piyasası raporunu cuma günü yayımlayacak; aynı gün ABD ekim ayı üretici fiyat verileri de açıklanacak ve yatırımcılar arz şokunun boyutunu görmek için her ikisini de izleyecek. Diplomasi saldırılarla birlikte karardı: İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi çarşamba günü Pekin'deydi; Çinli mevkidaşı Wang Yi savaşın sona ermesini ve boğazın "mümkün olan en kısa sürede" yeniden açılmasını istedi; arabuluculuğu yürüten Pakistan ise tekliflerin ilerlediği kanal olmaya devam ediyor. Ancak Tahran'ın kırmızı çizgileri değişmedi: zenginleştirme programı pazarlık konusu değil ve yaklaşık 400 kilogram yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumu ülke dışına çıkarmayı reddediyor. Hiçbir anlaşma imzalanmadı ve bu haftaki patlamalar anlaşmayı zorlamaktan çok öldürmüş olabilir.